Юры Радзівіл (гетман вялікі літоўскі)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Юры Радзівіл
Jury Radzivił Hierkules. Юры Радзівіл Геркулес (1600).jpg
Партрэт Юрыя Радзівіла «Геркулеса», XVII ст.
POL COA Trąby.svg
Герб «Трубы»
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся: 1480
Памёр: красавік 1541
Род: Радзівілы
Бацькі: Мікалай Радзівіл «Стары»
Соф'я з Манівідаў
Жонка: Барбара з Кішкаў
Барбара з Колаў
Дзеці: ад 2-га шлюбу: Мікалай, Ганна Альжбета, Барбара

Ю́ры Радзіві́л (мянушкі Віктар, Пераможца, Літоўскі Геркулес; каля 1480красавік 1541[1]) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падчашы вялікі літоўскі (15091517), ваявода кіеўскі (1510/15111514), гетман польны літоўскі (15201523), кашталян троцкі (15221527) і віленскі1527), маршалак дворны літоўскі1528), гетман вялікі літоўскі1531). Заснавальнік біржанска-дубінкаўскай (таксама вядомай як пратэстанцкай) лініі роду Радзівілаў.

Быў адным з найбагацейшых магнатаў Вялікае Княства. Валодаў маёнткамі Сьвір, Міхалішкі, Жупраны, Баруны, Геранёны ў Ашмянскім павеце, Індура, Котра, Табола ў Гарадзенскім, Жырмуны, Дакудава, Сялец і Збляны ў Лідзкім, Уселюб і Ліпск у Наваградзкім, Вязынь, Налібакі, Камень Харэцкі ў Менскім паветах, вялікай колькасьцю маёнткаў на тэрыторыі сучаснай Летувы. З 1500-х трымаў Вяленскае, Майшагольскае, Мерацкае, уцянскага, Мазырскае (15111514), Гарадзенскае[1]1514), Беліцкае1528), Валынскае, Лідзкае, Скідальскае, Крынкаўскае і Азёрскае староствы-намесьніцтвы.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ю. Радзівіл, XVIII ст.

Сын Мікалая Радзівіла «Старога» і Соф’і з Манівідаў. Меў братоў Мікалая (князь Сьвятой Рымскай імпэрыі на Гонядзях ды Мядзелах[2]), Яна, Войцеха і сястру Ганну (жонка Конрада III Рудога, апошняя ўдзельная мазавецкая княгіня[2]).

Здабыў шырокую вядомасьць дзякуючы сваім вайсковым дасягненьням (атрымаў перамогу ў 30 бітвах[1]) і мастацву палітыка[3].

З 1508 году ўдзельнічаў у вайне з Масковіяй. У 1511 годзе са слуцкім князем Ю. С. Алелькавічам разьбіў крымскіх татараў ва ўрочышчы Рутка за 20 міль ад Кіева. 28 красавіка 1512 году ўдзельнічаў у пераможнай бітве з татарамі пад Лапушнай (каля ўкраінскага Вішняўцу). У Аршанскай бітве 1514 году камандаваў лёгкай коньніцай на левым флянзе. У 1517 удзельнічаў у паходзе пад Пскоў, а ў 1519 — у баёх з маскоўскім войскам каля Крэва.

У 15191521 удзельнічаў у вайне супраць Тэўтонскага ордэну. Невялікі корпус Ю. Радзівіла ўзяў шэраг ордэнскіх замкаў — Голянд, Квідзын, Мелшак, Любаву, Брандэнбург ды іншыя[4].

У 1526 годзе, будучы чальцом Рады магнатаў, зьвярнуўся да вялікага князя Жыгімонта Старога з прапановаю аднаўленьня Каралеўства Літва пад кіраваньнем гаспадарскага сына Жыгімонта Аўгуста[3]. У 1530-х разам з сваім братам Янам амаль цалкам кантраляваў унутраныя справы Літвы[3].

27 студзеня 1527 году разам з К. Астроскім разьбіў татараў у бітве на рацэ Альшаніца за места Канеў. Камандаваў войскам Вялікага Княства ў вайне супраць Маскоўскай дзяржавы 1534—37 гадоў. У 1535 годзе войска на чале зь Юрыем Радзівілам і каронным вялікім гетманам Янам Тарноўскім узяло Гомель і Старадуб.

За шматлікія перамогі над ворагамі атрымаў мянушку «Геркулес», таксама быў называны «Віктар» (лац. Victor — пераможац)[4].

Першы раз ажаніўся з Барбарай Кішчанкай (? — 1513[5]), другі — каля 1515 году[6] з Барбарай, дачкой ваяводы падольскага Паўла Колы. У другім шлюбе меў сына Мікалая і 2 дачок. Малодшая, Барбара Радзівіл, выйшла за вялікага князя Жыгімонта Аўгуста, што значна ўзмацніла пазыцыі Радзівілаў у Вялікім Княстве Літоўскім і Каралеўстве Польскім[3].

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Грыцкевіч А. Радзівіл Юрый // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 499.
  2. ^ а б Рудзкі Э. Барбара Радзівілянка — другая жонка Жыгімонта Аўгуста / Пераклад з: Edward Rudzki. Polskie Krolowie. Zony Piastow i Jagiellonow. — W-wa, 1985 // «Спадчына» № 5, 1994. — Эл. рэсурс www.pawet.net Праверана 8 кастрычніка 2010 г.
  3. ^ а б в г Bajer P. P. Een korte geschiedenis van de familie Radziwill (Short history of the Radziwill Family) // «Oost-Europaverkenningen» № 162, 2000. P. 39—53.
  4. ^ а б 38. Хто здабыў славу «літоўскага Геркулеса» // 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002.
  5. ^ Сліўкін В. Найстаражытнейшыя пасяленьні Лідчыны // «Лідзкі летапісец» № 3, 4, 6. — Эл. рэсурс www.radzima.org Праверана 8 кастрычніка 2010 г.
  6. ^ Jerzy Radziwiłł(пол.). Genealogia dynastyczna. Праверана 3 кастрычніка 2010 г.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Юры Радзівіл (гетман вялікі літоўскі)сховішча мультымэдыйных матэрыялаў