Паўночная Асэтыя

Паўночная Асэтыя — Аланія Республикæ Цæгат Ирыстон-Алани
(Сьцяг) (Герб)
Афіцыйная мова	асэтынская, расейская
Сталіца	Уладзікаўказ
Найбуйнейшы горад	Уладзікаўказ
Форма кіраваньня Прэзыдэнт Прэм’ер-міністар	Рэспубліка Таймураз Мамсураў Мікалай Хлынцоў
Плошча  • агульная  • адсотак вады	79 месца ў сьвеце 8000 км² 0,2
Насельніцтва  • агульнае (2010)  • шчыльнасьць	700 618 87,6/км²
Валюта	Расейскі рубель
Часавы пас	UTC+3
Аўтамабільны знак	15

Рэспу́бліка Паўно́чная Асэ́тыя — Ала́нія (Паўночная Асэтыя, па-асэтынску: Республикæ Цæгат Ирыстон — Алани) — суб’ект Расейскае Фэдэрацыі, уваходзіць у склад Паўночна-Каўкаскай фэдэральнай акругі. Сталіца рэспублікі — горад Уладзікаўказ. Рэспубліка ўтвораная 7 ліпеня 1924 году.

Геаграфія

Геаграфічнае становішча

Выгляд на Каўкаскі хрыбет

Рэспубліка разьмешчаная на паўночным схіле Вялікага Каўказу. Паўночную частку займаюць раўніны ды нізіны, пры прасоўваньні на поўдзень ляндшафт становіцца гарыстым, пераходзячы ў Галоўны ці Водападзельны хрыбет Вялікага Каўказу. Найвышэйшая кропка — гара Казбэк (5033 м). Рэспубліка мяжуе з Інгушэтыяй, Чачэніяй Кабардына-Балкарыяй, Стаўрапольскім краем, Паўднёвай Асэтыяй і Грузіяй.

Клімат

Клімат у рэспублікі лагодна кантынэнтальны. На Маздоцкай раўніне — засушлівы, частыя сухавеі; сярэдняя тэмпература студзеня −4,3 °C, ліпеня +24 °C, ападкаў 400—450 мм за год.

Гісторыя

Далучэньне да Расейскае імпэрыі

Тэрыторыі, на якіх жылі асэтыны, былі сярод першых на Паўночным Каўказе, што былі далучаныя да Расейскае імпэрыі ў 1774 годзе. Уладзікаўказ стаў першай расейскай фартэцыяй у рэгіёне (заснаваны ў 1784). У XIX стагодзьдзі адбылося масавае перасяленьне асэтынаў з гор на раўніны ды ў навакольле Маздоку.

Савецкі час

У 1921 годзе Асэтыя стала часткай Горскай Савецкай Рэспублікі, атрымаўшы статус аўтаномнай вобласьці ў 1924 ды ў 1936 годзе была пераўтвораная ў Паўночна-Асэтынскую Аўтаномную Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку.

Насельніцтва

Насельніцтва рэспублікі па стану на 2010 год — 700 618 чал., шчыльнасьць — 87,7 чал./км² (2009), удзельная вага гарадзкога насельніцтва — 64,3 % (2009). Паўночная Асэтыя зьяўляецца адным з самых густанаселенных суб'ектаў Расейскае Фэдэрацыі. Блізу палова насельніцтва рэспублікі (48 %) жыве ва Ўладзікаўказе. Нацыянальны склад: асэтыны (62,7 %), расейцы (23,2 %), інгушы (3 %), армяне (2,4 %), кумыкі (1,8 %), грузіны (1,5 %).

Населенныя пункты

Населенныя пункты з колькасьцю жыхароў звыш за 5 тысяч па стане на 1 студзеня 2009 году

Уладзікаўказ 312,4 Міхайлаўскае 10,3 (2003) Маздок 40,4 Чармен 8,4 (2003) Бяслан 36,2 Кізьляр 8,4 (2003) Алагір 19,5 Архонская 7,9 (2003) Ардон 17,0 Камбілееўскае 7,6 (2003) Заводзкі 15,4 Гізэль 7,1 (2003) Эльхотава 12,2 (2003) Чыкола 7,0 (2003) Нагір 11,3 (2003) Зьмейская 6,4 (2003) Сунжа 11,3 (2003) Паўладольская 5,7 (2003) Дыгора 10,7 Лукаўская 5,2 (2003) Акцябрскае 10,6 (2003) Майскае 5,1 (2003)

Асобы

У 2002 годзе пасьля зыходу ледавіка Колка ў Кармадонскай цясьніне зьнік бязь вестак рэжысэр Сяргей Бадроў разам з здымачнай групай.

Вонкавыя спасылкі

 Паўночная Асэтыя — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Афіцыйны сайт Ураду Рэспублікі Паўночная Асэтыя - Аланія ^(рас.)
• Асэтыны й іх гісторыя^(рас.)
• Аланія: гісторыя, культура, звычаі, людзі ^(рас.)
• «Асэтыя-Аланія» фотагалерэя сайту darial-online.ru