Андрэй Рымша
Андрэ́й Ры́мша (каля 1550 — пасьля 1595) — беларускі, украінскі і польскі пісьменьнік, паэт-панэгірык, перакладнік канца XVI стагодзьдзя. Уважаецца адным з заснавальнікаў беларускай паэзіі.
Зьмест |
[рэдагаваць] Жыцьцяпіс
А. Рымша нарадзіўся ў вёсцы Пенчын каля Наваградку ў шляхецкай сям’і герба «Паўкозіч». Вучыўся ў Астроскай школе.
Служыў пры дварах літоўска-беларускіх магнатаў — сьпярша Мікалая Радзівіла «Сіроткі», а потым — Крыштафа Радзівіла «Перуна» ў Біржах.
Браў удзел у ваенных выправах Сьцяпана Батуры на Масковію. З 1585 р. жыў у Вільні. З 1589 па 1599 выконваў абавязкі падстарасты (прэтара) Біржаў — радавога ўладаньня Радзівілаў.
Меў сувязі з астроскаю школай. Выдаваў свае творы ў друкарні Мамонічаў.
Памёр пасьля 1595 року. Акалічнасьці і месца сьмерці невядомыя.
[рэдагаваць] Творчасьць
Уважаецца адным з заснавальнікаў беларускай сылябічнай паэзіі, заснаванай на ўзорах сярэднявечных лацінскіх і польскіх твораў.
Аўтар «Храналёгіі» — вершаванага тлумачэньня назваў месяцаў беларускаю, габрэйскаю і ўкраінскаю мовамі, выдадзенай Іванам Федаровічам 5 траўня 1581 року ў Астрогу («которогося месеца што за старых веков дЂело короткое описаніе»); першае друкаванае выданьне вершаванага твору ў кірылічным друкарстве.
Стваральнік эпіграмаў і одаў на гербы Валовіча (1585), Лява Сапегі (у «Статуце», 1588), Тэадора Скуміна (у «Апостале», Вільня 1591) й іншых; эпічнай паэмы «Дэкатэрас акраама, або Десяцігадовая аповесьць ваенных справаў князя К. Радзівіла» (1582, выд. у 1585).
Перакладаў з лацінскай мовы, напрыклад, пераклаў на польскую вялікі твор паломніка ў Ерусалім Анзэльма Поляка «Terre sancte et urbis Hierusalem de scripcio fratris Anselmi ordinis Minorum de observantia» (Кракаў, 1512; 1517; 1519) пад загалоўкам «Chronographia, albo topographia, to jest osobliwe a okolne opisanie ziemie swientej...» (Вільня, 1595). Гэтая праца ў XVII ст. была перакладзеная ў Маскве на маскальскую мову.
[рэдагаваць] Літаратура
- Андрій Римша. Хронологія. Гербові вірші. // Українська поезія (Кінець XVI — початок XVII ст.). — К.: 1978.
- Андрій Римша. Хронологія. // Хрестоматія давньої української літератури. — К.: 1967.
- Енциклопедія українознавства. У 10-х т. / Гол. ред. Володимир Кубійович. — Париж; Нью-Йорк: Молоде Життя, 1954—1989.
- Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя // Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. — Мінск: Беларуская навука, 2006. — Т. 1.
