Эйшышкі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Эйшышкі
Eišiškės
Касьцёл Ушэсьця Гасподняга
Касьцёл Ушэсьця Гасподняга
Eisiskes COA.gif
Герб Эйшышак
Першыя згадкі: 1384
Павет: Віленскі
Мэр: Тадэвуш Зімінскі
Насельніцтва: 3575 (2010)
Часавы пас:
• летні час:
UTC+2
UTC+3
Тэлефонны код: 380
Паштовы індэкс: LT-17116
Геаграфічныя каардынаты: 54°10′10″ пн. ш. 24°59′50″ у. д. / 54.16944° пн. ш. 24.99722° у. д. / 54.16944; 24.99722Каардынаты: 54°10′10″ пн. ш. 24°59′50″ у. д. / 54.16944° пн. ш. 24.99722° у. д. / 54.16944; 24.99722
Эйшышкі на мапе Летувы
Эйшышкі
Эйшышкі
Эйшышкі
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Эйшы́шкі (па-летувіску: Eišiškės) — места ў Летуве, на рацэ Вярсока. Уваходзяць у склад Салечніцкага раёну Віленскага павету. Насельніцтва 3575 чал. (2010). Знаходзяцца за 33 км ад Салечнікаў, за 70 км на паўднёвы захад ад Вільні, каля граніцы з Беларусьсю; на аўтамагістралі Вільня — Горадня.

Эйшышкі — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Лідчыны (частка Віленшчыны), на беларускай этнічнай тэрыторыі.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле паданьня з Хронікі Быхаўца тапонім «Эйшышкі»[1] ўтварыўся ад імя мітычнага князя жамойцкага Эйкшыса[2]. Варыянты назвы паселішча ў гістарычных крыніцах: Wesisken і Eykschissken (1384), Eyksiskindorfee (1387), Eyxyszki (1492), Ejszyszki (1400), Ейшышки (1470).

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўспамін пра Эйшышкі датуецца 1384 і зьмяшчаецца ў дамове паміж вялікім князем Вітаўтам і Тэўтонскім ордэнам. Тым часам паводле сьведчання гісторыка і этнографа першай паловы XIX ст. Ёсіфа Ярашэвіча, на габрэйскіх могілках мястэчка знаходзіўся надмагільны камень з надпісам 1170. У 1398 у Эйшышках збудавалі першы касьцёл. З 1524 дзейнічала школа.

За часамі Трынаццацігадовай вайны (16541667) у 1655 Эйшышкі захапіла і ўшчэнт зруйнавала войска Маскоўскай дзяржавы, другі раз мястэчка спалілі швэды ў Вялікую Паўночную вайну.

У XVII ст. кароль і вялікі князь Ян Сабескі надаў Эйшышкам Магдэбурскае права і герб[3] (адноўленае Станіславам Аўгустам у 1792). Празь мястэчка праходзіў важны гандлёвы шлях зь Вільні ў Кракаў. Станам на 1738 тут было 56 будынкаў. У 2-й пал. XVIII ст. існавалі школа і ратуша. У 1791 Эйшышкі зрабіліся цэнтрам павету Віленскага ваяводзтва1793 у Мерацкім ваяводзтве)[4].

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Эйшышкі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Лідзкім павеце Віленскай губэрні. Станам на 1814 у мястэчку было 67 будынкаў, на 1829 — 101 (18 хрысьціянскіх і 83 юдэйскія), на 1863 — 103. У 1866 працавалі 4 бровары, 2 гарбарні, вадзяны млын. У XIX ст. каля Эйшышак дзейнічала тэлеграфная станцыя на лініі Варшава — Санкт-Пецярбург. У 18471852 паводле праекту Тэадора Нарбута тут збудавалі мураваны касьцёл Ушэсьця Гасподняга. Паводле зьвестак за 18521853 у Эйшышках налічвалася 40 цэхавых рамесьнікаў і найбольшая сярод мястэчак Лідчыны колькасьць рамесных спэцыяльнасьцяў.

У Першую сусветную вайну Эйшышкі занялі нямецкія войскі. Увосень 1918 тут сфармавалася самаабарона — польская вайсковая арганізацыя, мэтай якой была абарона мястэчка ад бальшавікоў. Узначаліў яе капітан Казімер Ільцэвіч[5]. 7 чэрвеня 1919 Эйшышкі разам з усім Лідзкім паветам увайшлі ў склад Віленскай акругі Грамадзянскай Управы Ўсходніх Земляў — часовай польскай адміністрацыйнай адзінкі[6]. Урад Беларускай Народнай Рэспублікі фармальна лічыў мястэчка часткай сваёй тэрыторыі, як і бальшавікі — часткай БССР.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Эйшышкі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабіліся цэнтрам гміны. За польскім часам мястэчка называлі «Віленкім прадмесьцем», бо перакупнікі зь Вільні прыязджалі сюды набываць разнастайныя прадукты[7].

У 1939 Масква перадала Эйшышкі Летуве. 3 жніўня 1946 паселішча атрымала статус места. У 1950 Эйшышкі зрабіліся цэнтрам раёну (з 1972 у Салечніцкім раёне).

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Эйшышках працуюць 3 сярэднія, музычная і спартовая школы, дашкольныя установы.

Культура і спорт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць бібліятэка, 2 спартовыя залі.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Гістарычная забудова (XIX — пач. XX стст.; фрагмэнты)
  • Замчышча
  • Касьцёл Ушэсьця Гасподняга (18471852)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Ратуша (XVIII ст.)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месты-сябры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Цікавыя факты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • У паваенны час у Эйшышках працаваў беларускі ксёндз Уладзіслаў Чарняўскі
  • У 2004 каля Эйшышак пагранічнікі выявілі трубаправод рэкорднай даўжыні — 3 км, прызначаны для кантрабанды сьпірту зь Беларусі ў Летуву[12].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Эйшышкі // Слоўнік беларускай мовы (клясычны правапіс) / Уклад. калектыў супрацоўнікаў выдавецтва «Наша Ніва». — Наша Ніва, 2001.
  2. ^ Хроніка Быхаўца
  3. ^ Уладзімер Міхневіч. Эйшышкі — на старадаўнім тракце зь Вільні ў Кракаў праз Варшаву // «Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё», 10 красавіка 2009.
  4. ^ Эйшышкскі павет // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 767.
  5. ^ Lech Wyszczelski. Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. — Warszawa: Bellona, 2010. S. 47-48.
  6. ^ Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41.
  7. ^ Мірон Брaніслаў Нарбут. Ліда і лідзяне // «Zіemіa Lіdzka», 1997.
  8. ^ Іна Соркіна. Мястэчкі Лідскага ўезда ў XIX — пачатку ХХ ст. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзя з дня заснавання горада: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., (Ліда, 3 кастр. 2008 г.) / рэдкал.: Худык А. П. (гал. рэд.). — Ліда, 2008.
  9. ^ Ejszyszki // Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў(пол.). Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola. — Warszawa, 1890. S. 319.
  10. ^ Соркіна І. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. С. 380.
  11. ^ Эйшишки // Географическо-статистический словарь Российской империи. T. 5: Таарджалъ — Яя. — СПб, 1885. С. 849.
  12. ^ Тацяна Поклад. Памежнікі знайшлі яшчэ адзін сьпіртавод на беларуска-літоўскай мяжы // «Радыё Свабода», 13 красавіка 2005.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Эйшышкісховішча мультымэдыйных матэрыялаў